Historia

Lot zakończył się tragedią

W historii powidzkiego lotniska przewinęło się wiele typów samolotów. Wśród nich były samoloty bombowe, myśliwsko-bombowe, ale i inne konstrukcje. Witkowianie darzą sentymentem stojący nieopodal Klubu Garnizonowego samolot Ił – 28. O fatalnym w skutkach locie jednego z nich poświęcony jest ten artykuł. Iljuszyn nad Mierzewem 22 kwietnia 1960 r. nikt …

Czytaj więcej »

Kościół Szpitalny św. Ducha w Słupcy

Istnienie tego kościoła poświadcza dokument biskupa Andrzeja Łaskarza z 1 VII 1422 r. określający jego uposażenie. Ostatnio został opublikowany dokument z dnia 27 VI 1415 r. wspominający o prepozycie tego kościoła Janie zwanym Kharthenar, któremu burmistrz słupecki Jan, syn Paczołda sprzedał jatkę mięsną. Akt sprzedaży poświadczyli rajcy Słupcy. Data dokumentu …

Czytaj więcej »

Dzieje kościoła św. Wawrzyńca XV – XVI wieku

Nowy kościół parafialny został przebudowany i rozbudowany w połowie XV w. przez biskupa poznańskiego Andrzeja z Bnina. Podobno kościół posiadał, wyniosłą wieżę, po której w końcu XIX stulecia pozostały architektoniczne ślady w postaci fundamentów. Na powstanie nowej świątyni w połowie XV stulecia wskazywać mogą liczne fundacje altarii w tutejszej farze. …

Czytaj więcej »

Herb Słupcy

Pisanie o heraldyce miejskiej bez znajomości akt produkowanych w kancelariach miejskich osad municypalnych dawnej Rzeczypospolitej to jakby pisanie o niczym. W księgach miejskich (burmistrzowskich, radzieckich, wójtowskich i ławniczych bardzo często zachowały się odciski pieczęci wszystkich instytucji prawnych związanych z miastem. Ich analiza daje podstawę do badań nad kształtowaniem się herbu …

Czytaj więcej »

Pamięć miasta. Księgi miejskie Słupcy z XVI – XVIII stulecia

Zachowane 23 księgi miejskie Słupcy zawierające akta działalności urzędów burmistrzowskiego, radzieckiego, ławniczego i wójtowskiego stanowią podstawę naszej refleksji o jej przeszłości. Przeszłość wyczytana z rękopisów a przeszłość opisana w monografii miasta to tak jak dwa różne portrety tej samej osoby, z których jeden malowany ręką mistrza, drugi zaś pacykarza. Bogactwa …

Czytaj więcej »

Miasto Słupca

Otoczone jest mocnym murem i basztami. Widzieć to można w Opisie Sarmacji Europejskiej wspomnianego Gwaniniego. Potem daje własne świadectwo tejże Słupcy tenże w następujących słowach. Z tego miasta Słupcy (że na razie tyle powiem) bracia nasi w Kazimierzu tymczasem mają niektóre wygody, a mieszczanie są nam bardzo oddani i życzliwi. …

Czytaj więcej »

Geneza miast Słupcy i Ciążenia

Ciążeń to wieś w dawnym powiecie pyzdrskim, obecnie leżąca w gminie Lądek, znana jako rezydencja biskupów poznańskich, potem miasto lokowane w początkach XVI w., siedziba parafii w dekanacie pyzdrskim i diecezji poznańskiej. Koncentracja wielkiej ziemskiej własności w rejonie Słupcy, Pyzdr, Konina, Ciążenia, Lądu w ciągu XIII-XVIII stulecia doprowadziła do wykształcenia …

Czytaj więcej »

Rezydencje w Ciążeniu

Pierwsze wzmianki od istnieniu dworu – rezydencji biskupów poznańskich pochodzą z XIII stulecia. Potwierdzeniem istnienia rezydencji biskupów w Ciążeniu są ich częste pobyty w tej miejscowości. Najstarsze wiadomości o istnieniu dworu obronnego (fortalitium) w Ciążeniu pochodzą z 22 XI 1387 r., a więc w kilka lat po śmierci biskupa, Mikołaja …

Czytaj więcej »

Święty Leonard w Słupcy

Z dawnych zabytkowych budowli Słupcy, niegdyś otoczonej murami obronnymi, której przestrzeń wypełniała zabudowa mieszkalna, sakralna i inna, pozostały tylko fara Św. Wawrzyńca oraz drewniany kościół św. Leonarda poza murami. Ta drewniana świątynia była jednym z trzech kościołów pomocniczych (sukursalnych i szpitalnych powiązanych z parafią. Należy ona do grona najpiękniejszych drewnianych …

Czytaj więcej »

Kościół Szpitalny św. Krzyża w Słupcy

Znajdował się poza granicami miasta w miejscu,. Gdzie później wzniesiono synagogę żydowską. Księga uposażeń archidiecezji gnieźnieńskiej z 1511 r. podaje, że jego prepozyt Jan ze Słupcy pochodził z prezenty burmistrza i rajców słupeckich. Jego dochody pochodziły z roli i ogrodu położonych w pobliżu budynku szpitalnego i cmentarza, drugiej roli położonej …

Czytaj więcej »

Parafia w Graboszewie

Kościół parafialny nosił wezwanie Św. Katarzyny i Św. Małgorzaty. Prawo patronatu i prezenty, czyli wystawiania kandydatów na wakujące probostwo mieli właściciele wsi. Jednym z pierwszych znanych proboszczów graboszewskich był Dzierżsław, syn Michała Bardzkiego, dziedzica tej wsi, wymieniony w 1433 i poświadczony na tej godności do 1439 r. Następnie został plebanem …

Czytaj więcej »

Linówiec

Szlachecka Wieś parafialna w dawnym powiecie gnieźnieńskim. Linówiec w 1580 r. był własnością Stanisława Linowskiego, dziedziczącego na jednym łanie [Pawiński, s. 149]. Według rejestru poborowego z 1618 r. jeden z działów o powierzchni jednego łana należał do Piotra Gadeckiego, drugi również liczący jeden łan do Waleriana Linowskiego [Parczewski, s. 198]. …

Czytaj więcej »

Szamarzewo

Drewniany kościół w Szamarzewie spłonął w pożarze w ósmej dekadzie XX w. Księga uposażeń diecezji poznańskiej z 1510 r. [LBP, s. 74], podaje, ze we wsi było 21 łanów, z których 21 należało do uposażenia stołu biskupów poznańskich; 18 i pół lana było opustoszałych, 4 należały do wójtostwa. Pleban czerpał …

Czytaj więcej »

Brudzewo

Liczne zachowane akta wizytacji kanonicznych dekanatu słupeckiego przechowywały opisy tej świątyni parafialnej istniejącej dowodnie już w początkach XV stulecia. Zanim gruntownie go przebudowano w początkach XIX stulecia był jedną z wielu budowli sakralnych wzniesionych całkowicie z drzewa. Sięgnijmy zatem po jego opisy powizytacyjny z 1775 r., który jest jakby pretekstem …

Czytaj więcej »

Parafia w Powidzu w XIX stuleciu

Ułomnością wielu publikacji mających aspiracje do syntetycznego, monograficznego ujęcia dziejów miast, czy nawet miejscowości nie mających praw lokacyjnych, jest pomijanie wielu materiałów archiwalnych, głównie zaś pochodzenia kościelnego. Szczególnie zauważa się to w przypadku wizytacji kanonicznych kościołów parafialnych, przeprowadzanych od początku XVI w. aż po czasy nam współczesne. Warto więc regionalistom …

Czytaj więcej »

Powidz po Szwedzkim Potopie

Jaki był stan Powidza po zniszczeniach w okresie wojny polsko – szwedzkiej 1655 – 1660 możemy dowiedzieć się z lustracji, przeprowadzonej w królewszczyznach na trenie całego kraju, w tym i Wielkopolski w latach 1659 – 1660. W miasteczku było tylko 26 domów osiadłych, a pozostałe 75 stanowiły puste place i …

Czytaj więcej »

Przybrodzin i Wylatkowo

Wieś dawniej była własnością królewską, wchodzącą w skład starostwa powidzkiego. Jej gospodarczy opis znalazł się w publikowanej lustracji królewszczyzn wielkopolskich z lat 1628 – 1632. Wówczas w Przybrodzinie było 71 śladów gruntów uprawnych, mieszkało 9 rodzin kmiecych, które płaciły podatek w wysokości 24 gr rocznie. Ponadto dla starosty oddawali naturalia …

Czytaj więcej »

Wylatkowo w 1792 roku

Zachowany i opublikowany opis Wylatkowa z 1792 r. został sporządzony z okazji nabycia tych dóbr przez znanego bankiera poznańskiego, wywodzącego się zresztą z Krakowa, właściciela dóbr kleczewskich, przejętych ich za długi od Władysława Gurowskiego. Klug zakupił te dobra od Nataela Schrejbera. We wsi istniał niewielki dworek, wzniesiony z drewna. Przy …

Czytaj więcej »

Epoka kamienia

Teren dzisiejszego powiatu słupeckiego położony jest na peryferiach zasięgu kultury unityckiej, iwieńskiej i grobskiej. Najstarsze ślady obecności człowieka na tym obszarze pochodzą, w świetle dotychczasowych danych, z okresu 8000 do 2500 lat przed naszą erą. Była to ludność kultury mezolitycznej i tardenuaskiej zamieszkująca min. tereny Słupcy, Ciążenia, Policka.

Czytaj więcej »

Epoka brązu

Wraz z końcem epoki kamienia pojawiły się na terenie Wielkopolski, a więc i terenów Słupcy, nowe plemiona przynosząc ze sobą wiele zdobyczy technicznych, gospodarczych i społecznych, znajdujących swój wyraz w uprawie ziemi i hodowli zwierząt domowych. Z tego okresu stwierdzono na terenach Słupcy i okolic ślady osadnictwa dwóch kultur: kultury …

Czytaj więcej »

Epoka żelaza

Kolejne wstrząsy polityczne w kraju wpłynęły także na sposób sprawowania władzy na obszarze Słupcy. W 1981 roku jedną z czołowych sił społecznych stał się NSZZ “Solidarność”, który także w Słupcy rozpoczął egzekwowanie społecznych żądań i postulatów. Działalność związkowców przerwana została wprowadzeniem stanu wojennego w grudniu 1981 roku. Przeobrażenia w kraju, …

Czytaj więcej »

Wczesne średniowiecze

Czasy przełomu okresu rzymskiego i wczesnośredniowiecznego na obszarze Wielkopolski nie są dobrze zbadane. Na skutek pojawienia się na jej terenach rozmaitych obcoplemiennych oddziałów, zwłaszcza germańskich, następuje pewien zastój handel dalekosiężny. Jeśli niektórych rzemiosł, przede wszystkim kowalstwa i odlewnictwa, zahamowaniu uległ też chodzi o ślady działalności wczesnośredniowiecznych mieszkańców dzisiejszego powiatu słupeckiego …

Czytaj więcej »

Przełom wieków XIII i XIV

Przełom wieków XIII i XIV był okresem, który kojarzy się przede wszystkim z walką o zjednoczenie państwa polskiego. W tym czasie powstawało wiele ośrodków miejskich, co miało służyć lepszemu funkcjonowaniu gospodarki towarowo-pieniężnej. Generalnie jednak nasycenie ośrodkami miejskimi ziem polskich było niskie i w większości były to ośrodki małe, liczące od …

Czytaj więcej »

Wiek XVII i XVIII

Wiek XVII i XVIII w dziejach Słupcy to okres zastoju gospodarczego i upadku miasta. Bezpośrednią przyczyną tego stanu rzeczy były wypadki polityczne, działania wojenne i związane z nimi przemarsze wojsk. W latach 1630, 1648, 1654 i 1660-1662 ogarnęła Wielkopolskę, a wraz z nią Słupcę, fala różnych chorób, w tym dżuma, …

Czytaj więcej »

Drugi rozbiór Rzeczypospolitej

Dnia 23 stycznia 1793 roku Rosja i Prusy dokonały drugiego rozbioru Rzeczypospolitej. Wielkopolska a z nią Słupca dostały się pod panowanie pruskie, które trwać miało do roku 1806. Miasto znalazło się w departamencie poznańskim i weszło w skład powiatu pyzderskiego. W rok po drugim rozbiorze Polski wybuchło zbrojne powstanie (znane …

Czytaj więcej »

Pod zaborami

Polityka zaborców praktykowana na ziemiach Polski znajdujących się pod zaborami była powodem szeregu zbrojnych wystąpień przeciwko zaborcom, co w rezultacie doprowadziło do wybuchu w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. Powstania Styczniowego. Powiat słupecki wniósł znaczny wkład w to powstanie. Walki zbrojne toczyły się niemal przez cały czas …

Czytaj więcej »

I wojna światowa

1 sierpnia 1914 roku wybuchła wojna niemiecko-rosyjska. Drugiego dnia wojny, po wycofaniu się rosyjskiej straży pogranicznej, patrole niemieckie bez oporu wkroczyły do Słupcy i zajęły ją wraz z okolicą. Mieszkańcy regionu już od pierwszych dni zostali dotknięci skutkami stanu wojennego, wprowadzonego na zajętych terenach. Zarówno władze wojskowe, jak i nowo …

Czytaj więcej »

20-lecie międzywojenne

W listopadzie 1918 roku, po zakończeniu wojny, rządy przeszły w ręce polskie, i od razu rozpoczęła się praca w kierunku systematyzowania organizacji administracyjnej, która była z rozsypce. Na podstawie ustawy z 2 sierpnia 1919 roku utworzono województwo łódzkie, w skład którego wszedł nasz powiat. W tym okresie Słupca była miasteczkiem …

Czytaj więcej »

II wojna światowa

Wczesnym rankiem 1 września 1939 roku Niemcy rozpoczęły działania wojenne przeciwko państwu polskiemu na ziemi, morzu, i w powietrzu. Wybuch wojny zastał armię polską w trakcie przeprowadzania mobilizacji. Słupca w pierwszym dniu wojny znalazła się na tyłach armii, w pobliżu koncentracji wielkich jednostek, znajdujących się w obwodzie armii „Poznań”: 17 …

Czytaj więcej »

Po wyzwoleniu spod okupacji

22 stycznia, zaraz po wyzwoleniu miasta, rozpoczął swoją działalność Tymczasowy Komitet Obywatelski. Z jego inicjatywy 2 lutego zebrała się Rada Miejska, jeszcze sprzed września 1939 roku, by kontynuować prace przerwane wydarzeniami wojennymi. 8 lutego ukonstytuowała się nowa Rada Miejska. Pierwszym po wojnie burmistrzem miasta został Czesław Muszyński. W dniu 25 …

Czytaj więcej »

Koniec PRL-u

Kolejne wstrząsy polityczne w kraju wpłynęły także na sposób sprawowania władzy na obszarze Słupcy. W 1981 roku jedną z czołowych sił społecznych stał się NSZZ „Solidarność”, który także w Słupcy rozpoczął egzekwowanie społecznych żądań i postulatów. Działalność związkowców przerwana została wprowadzeniem stanu wojennego w grudniu 1981 roku. Przeobrażenia w kraju, …

Czytaj więcej »