Strona główna / Informator regionalny / Historia / Dzieje kościoła św. Wawrzyńca XV – XVI wieku

Dzieje kościoła św. Wawrzyńca XV – XVI wieku

Dzieje kościoła św. Wawrzyńca XV – XVI wiekuNowy kościół parafialny został przebudowany i rozbudowany w połowie XV w. przez biskupa poznańskiego Andrzeja z Bnina.

Podobno kościół posiadał, wyniosłą wieżę, po której w końcu XIX stulecia pozostały architektoniczne ślady w postaci fundamentów. Na powstanie nowej świątyni w połowie XV stulecia wskazywać mogą liczne fundacje altarii w tutejszej farze. Altaria bractwa łuczników, następnie krawców otrzymała przywilej fundacyjny z rąk arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego w 1446 r. Altarię rajców słupeckich ufundowano w 1446 r. Nieco wcześniej bo w 1431 r. przywilej fundacyjny dla altarii Św. Ducha wystawił metropolita gnieźnieński, Wojciech Jastrzębiec, który na tę godność awansował z biskupstwa krakowskiego; wcześniej był biskupem poznańskim (do 1412 r.).
Patronat nad świątynią sprawowali biskupi poznańscy. Im przysługiwało prawo prezenty, zarówno proboszcza jak i innych duchownych, których zatwierdzał arcybiskup gnieźnieński. Ten stan potwierdzają wizytacje archidiakonatu gnieźnieńskiego, poczynając od wizytacji Wincentego de Seve i pochodząca z 1511 r. księga uposażeń arcybiskupstwa gnieźnieńskiego Jana Łaskiego, spisana w całości przed 1520/1521 r.
Kult patrona parafii Św. Wawrzyńca upowszechniał się w tym stuleciu. Świadectwem tego jest zapis z 1472 r., uczyniony przez Mikołaja, plebana w Brennie i jego brata niedzielnego, rodzonego Wincentego z Goliny pod Koninem dla nowoerygowanego ołtarza Św. Wawrzyńca. Zapis wynosił 4 grzywny od 60 grzywien wyderkaufowanych na ich dobrach rodzinnych.
Parafia słupecka, była obiektem zainteresowania nie tylko mieszczaństwa ale i okolicznej szlachty. W 1435 r.
Zofia Piotrowska, sprzedała kościołowi parafialnemu 1 łan ojcowizny za 20 grzywien.
O ,,popularności kościoła’’ świadczą liczne nadania mieszczan, szlachty, która czyniła darowizny na rzecz parafii, szpitali. Jakub Boturzyński, wojski kaliski, znany z licznych nadań na rzecz kościołów, związany z opactwem w Lądzie, Pyzdrami, gdzie posiadał domostwo, okazał się także dobrodziejem świątyni słupeckiej. W 1517 r. odkupił od Wawrzyńca Wrzesińskiego połowę wioski Unia, za którą dał 100 grzywien. Tego roku za tę samą sumę wyderkafował ją Jakubowi, proboszczowi Św. Leonarda w Słupcy.
Jan Słonecki, syn Marcina z Babina w 1597 r. zapisał czynsz roczny 18 zł od sumy 300 zł, którą nadał na wyderkauf Łukaszowi, kaznodziei w kościele parafialnym Św. Wawrzyńca i jego następcom. W 1691 r. Marcin Korzbok Zawadzki, skarbnik kaliski przyjął 1000 zł zabezpieczonych na dochodach z Wyganowa i tego roku zapisał tę sumę na wyderkauf kościołowi parafialnemu Św. Wawrzyńca.
Pierwsze dokładniejsze wiadomości o uposażeniu parafii, świątyniach sukursalnych, kaplicach i innych zabudowaniach do nich należących odnotowano w księdze uposażeń arcybiskupstwa gnieźnieńskiego Jana Łaska z 1511 r., co też udało się dokładnie ustalić wydawcy tego źródła. Słupca odgrywała ważną rolę w życiu kościoła katolickiego. Była przecież siedzibą dekanatu obejmującego kilkanaście wsi, w tym: Brudzewo, Giewartów, Graboszewo, Jaroszyn, Koszuty, Kowalewo, Mielżyn, Młodojewo, Ostrowite [Kapitulne], Ostrowo Kościelne, Powidz, Skarboszewo, Staw, Strzałkowo, Wola, co też potwierdzono w księdze uposażeń arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, której fragment dotyczący parafii słupeckiej spisano na podstawie wizji przeprowadzonej dowodnie w 1511 r. Dzieje niektórych z tych parafii omówiono w innym miejscu i niekiedy będziemy posiłkować się tymi opracowaniami. Proboszczem farnym wówczas – jak już wykazano – był Sędziwój Nojewski (z Nojewa koło Poznania?). Do parafii słupeckiej należały wsie: Kotunia, Kąty,. Babin, opustoszałe Wroszkowo, Słończyce (Słomczyce), Piotrowice.
Najcenniejszy fragmenty księgi uposażeń z 1511 r. dotyczy altarii, bowiem najpełniej przedstawia liturgię i jej związki z określonymi grupami gminy miejskiej. Wiele z tych altarii powstało w pierwszej połowie XV stulecia i było jak gdyby wyrazem nowej pobożności (devotio moderna) – odrodzenia religijności społeczeństwa i nowego związku pomiędzy nim a liturgią, kontaktu człowieka z Bogiem..
Altaria bractwa św. Ducha, fundowana 3 IX 1494 r. przez kardynała Fryderyka Jagiellończyka nosiła wezwanie (patrocinium) Assumptionis glorisissimae virginis Mariae (nawiedzenia najświętszej Marii Panny?). Prawo patronatu przysługiwało starszym bractwa. Altarzystą w chwili spisywania księgi był prezbiter Stanisław Kolynka z Wrześni. Miał on zapisane dochody na wsi Unia, należącej do parafii w Graboszewie (czynsz pro nonaginta marcis pecuniae numeri et monetae Polonicalis currentis, odbierany do dnia Św. Marcina, tj. 11 XI). Altarzysta był zobowiązany do odprawiania dwóch mszy – jednej do Najświętszej Marii Panny, drugiej za fundatorów i dobrodziejów altarii. Do niego należało parę szat liturgicznych, sprzęty, naczynia liturgiczne, w tym kielich srebrny, tres casulas, w tym jedna z adamaszku, inna z cythayka. Dla niego wydzielono specjalne miejsce w zakrystii, co świadczy, że było to stosunkowo obszerne pomieszczenie.
Altaria Św. Trójcy, patronatu starszych bractwa ufundowana przez arcybiskupa Jana Łaskiego w dniu 5 maja 1511 r. Jej duchowym opiekunem był prezbiter Wawrzyniec ze Słupcy. Jego dochody pochodziły z zapisu na wsi Redecz – czynsz roczny od sumy 50 grzywien monety obiegowej, odbierany do dnia Św. Marcina. Dwie grzywny rocznego czynszu altarzysta odbierał z Paruszewa (podano, że wieś leżała w parafii Skarboszewo). Duchowny bractwa św. Ducha posiadał również wydzielone miejsce w zakrystii, gdzie przechowywał dwie koszule, całą aparaturę liturgiczną. Był on zobowiązany do odprawiania dwóch mszy tygodniowo – za fundatorów i dobrodziejów i de quinque vulneribus Christi (Pięć Ran Chrystusa).
Parafia w świetle wizytacji Wincentego a Seve z lat 1608/1609.
Wykorzystana wizytacja po raz pierwszy dokładniej wymienia wyposażenie kościoła farnego jego altarie, uposażenie i podaje tekst dekretu reformacyjnego.W jej wnętrzu znajdowało się trzynaście ołtarzy, z których aż dziewięć miało zapisane poważne legaty i dysponowało dokumentami fundacyjnymi dla altarii i zapisanymi sumami stanowiącymi uposażenie dla opiekujących się nimi licznych altarzystów…
Z farą związane były kościoły Św. Krzyża, Najświętszej Marii Panny, szpitalny Św. Leonarda oraz kaplica w Kotuni, którym wypada również poświecić nieco uwagi. One również zostały opisane w zachowanych wizytacjach z XVII – XVIII wieku.
Wizytację archidiakona gnieźnieńskiego Wincentego a Seve przeprowadzono w Słupcy w dniu 15 XI 1608 r.
Rozpoczyna ją opis kościoła farnego, którego proboszczem był Łukasz z Rogoźna. Wykorzystane tu źródło w zasadzie powtarza wiele informacji zawartych już wcześniej w księdze uposażeń arcybiskupstwa gnieźnieńskiego.
Dokładnie wymieniono w niej dwanaście altarii wraz z przywilejami i legatami. Pierwsza z nich, nosiła wezwaniem Św. Wawrzyńca. To ołtarz główny – patrona świątyni. Drugą z altarii fundował w 1444 r. rcybiskup gnieźnieński Wincenty Kot z Debna, pochodzący z rodu Doliwów. którego krewni w tym czasie trzymali jeden z działów pobliskiego miasta Kleczew.
Następne altarie nosiły wezwania: Najświętszej Marii Panny; – Św. Katarzyny; – Św. Trójcy; – Św. Marcina; – Św. Małgorzaty, posiadająca przywilej z 1431 r.; – i inne.
Przy kościele parafialnym działały bractwa modlitewne: Św. Ducha, Św. Anny, Ubogich.
Kompleks zabudowań parafialnych tworzyły plebania, organistówka, dom wikariuszy, dom altarzysty, szkoła, która kierował kleryk Stanisław Grodek. Kościół szpitalny Św. Ducha posiadał przywilej erekcyjny Wojciecha Jastrzębca, arcybiskupa gnieźnieńskiego z 1427 r. (czy 1422?). Godność prepozyta szpitala Najświętszej Marii Panny i Św. Leonarda poza murami miasta sprawował prezbiter Jan z Kazimierza (Biskupiego?), mianowany dnia 11 IV 1584 r. Oratorium wzniesiono koło jednej z bram miasta.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

ody>