Strona główna / Informator regionalny / Wspomnienia / Powiat słupecki (1 stycznia 1867 – 23 lutego 1916)

Powiat słupecki (1 stycznia 1867 – 23 lutego 1916)

Powiat słupecki (1 stycznia 1867 - 23 lutego 1916)Władze rosyjskie chcą poddać polskie społeczeństwo, po powstaniu styczniowym, ścisłej kontroli organów administracji carskiej (zwłaszcza wojskowej i policyjnej) oraz przyśpieszyć jego rusyfikację podjęły decyzję o zmianie podziału terytorialnego Królestwa.

Mocą ukazu z dnia 31 grudnia 1866 roku powstała gubernia kaliska, w skład której wszedł nowy powiat słupecki.

Nowy powiat powstał z połowy dotychczasowego powiatu konińskiego. Graniczył od południa z powiatem kaliskim a od północy, w okolicy Skulska z gubernią warszawską. W skład powiatu słupeckiego wchodziły gminy: Ciążeń, Dłusk, Emilienheim, Grodziec, Kazi-mierz Biskupi, Kleczew, Młodojewo, O-strowite, Pyzdry, Skulska Wieś, Szymanowice, Trąbczyn, Wilczagóra i Zagórów. W chwili powstania powiatu było w nim szereg miasteczek Słupca, Pyzdry, Kleczew, Kazimierz Biskupi, Lądek, Skulsk, Wilczyn, Zagórów. W 1870 roku wszystkie one, za wyjątkiem Słupcy, pozbawione zostały praw miejskich i przekształcone w osady. Na całej długości od strony zachodniej powiat słupecki graniczył z zaborem niemieckim (regencja poznańska).

Na obszarze powiatu w chwili jego powstania było 320 wsi, kolonii i osad oraz 370 folwarków należących do wielkiej własności ziemskiej. Ludność powiatu liczyła w 1867 roku 58.307 mieszkańców, a w 1885 roku wzrosła do 77.677. Gęstość zaludnienia wynosiła 74 mieszkańców na wiorstę kwadratową (miara rosyjska równa 1,0668 km) i czyniło go to 6 pod względem w guberni kaliskiej. Południową część powiatu. W dolinie Warty, a szczególnie na jej lewym brzegu w zwarty sposób zamieszkiwała mniejszość niemiecka. Tworzyła ona swoją gminę Emilienheim z wsiami: Adelhof, Adolfsberg, Ingelfingen, Ludwigslust, Friedrichsfeld. Władze carskie popierały niemiecką kolonizację, gdyż ludność ta była wypróbowaną i wierną ostoją rosyjskich wpływów. Wzdłuż całego pasa przygranicznego znajdowały się liczne kolonie osadników niemiec-kich.

Gospodarka powiatu miała charakter typowo rolniczy. Obfitość suchych pastwisk w północnej części powiatu sprzyjała hodowli owiec. W tej dziedzinie z liczbą 73560 sztuk (w 1880 roku) powiat był potentatem w skali guberni. Dolina Warty miała bardzo rozwiniętą hodowlę bydła rogatego oraz liczące tysiące sztuk stada gęsi. Bogactwem części południowej powiatu były lasy. W 1880 roku zajmowały one 19203 mórg w posiadaniu wielkiej własności ziemskiej, 565 mórg w rękach włościan i 6239 mórg lasów należących do miast i osad. O wiele słabiej prezentowało się sadownictwo. Sady dworskie obejmowały 138 mórg, a włościańskie tylko 32 morgi. Przemysł był ściśle powiązany z rolnictwem. Stanowiły go głównie młyny wodne i parowe, browary i wiatraki (w sumie 184 zakłady). Zatrudniały one 463 robotników. Do największych zakładów tego typu zaliczyć należy gorzelnię w majątku Nieświastów. Zakłady prze-twórcze powiatu słupeckiego dały w 1877 roku produkcję o wartości 1.413.905 rubli w złocie co stanowiło 1/6 całej wartości guberni kaliskiej.

W 1885 roku było w powiecie słupeckim 19 szkól początkowych we wsiach i osadach: Pyzdry, Skulsk, Wilczyn, Kleczew, Kazimierz Biskupi, Lądek, Grodziec (2 szkoły), Królików, Borowiec, Zagórów, Złotków, Młodo-jewo, Michalin, Ciążeń, Kotoń, Kowale-wo, Szymanowice, Wronów. Były to szkoły 2 i 4 klasowe. Sądownictwo stanowiły Sąd Pokoju w Słupcy dla miasta i okolicy, oraz 4 okręgi sądowe gminne z siedzibami w Kleczewie, Dobrosołowie, Pyzdrach i Zagórowie.

Powiat słupecki stanowił dekanat diecezji włocławsko kaliskiej i obejmo-wał parafie rzymskokatolickie: Budzi-sław Kościelny, Ciążeń, Cienin Kościelny, Królików, Lądek, Młodojewo, Ostrowite, Pyzdry, Skuplsk, Słupca, Samarzewo, Szymanowice, Trąbczyn, Wilczyn, Zagórów i Złotków. Kilka wsi od strony wschodniej należało do parafii Golina, Gosłwaice, Ostrowąs i Rzgów w powiecie konińskim.

Stolica powiatu Słupca posiadała (dane z 1885 roku) kościół parafialny rzymsko katolicki, cerkiew prawo-sławną wzniesioną w latach 1877 1880, synagogę pobudowaną w latach osiem-dziesiątych, szkołę początkową, przytułek szpital na 12 chorych, liczne zakłady rzemieślnicze, sąd, komorę celną III klasy, pocztę, urząd powiatowy, magistrat. w 1890 roku było w mieście 220 budynków mieszkalnych, w tym 82 murowane i 144 drewniane. Słupcę zamieszkiwało wówczas 4423 mieszańców. Warto tu wspomnieć o licznej grupie Rosjan, którzy zamieszkiwali w naszym mieście. Byli to głównie urzędnicy oraz pracownicy i funkcjonariusze policji i wojska. W takiej postaci powiat dotrwał do dnia 23 lutego 1916 roku, kiedy to decyzją niemieckich władz okupacyjnych został rozwiązany i włączony do powiatu konińskiego.

Na tym jednak nie kończy się historia powiatu słupeckiego. Powstawał jeszcze trzykrotnie za każdym jednak razem w innym kształcie i innej wielkości. Obecnie jego charakter ustrojowy jest zupełnie inny niż to bywało poprzednio, gdyż po raz pierwszy jest powiatem samorządowym czyli rządzonym przez samych mieszkańców. Natomiast jego kształt terytorialny po raz pierwszy przekroczył granice dawnych zaborów.

Autor: Stanisław Garsztka

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.