Pod zaborami

Polityka zaborców praktykowana na ziemiach Polski znajdujących się pod zaborami była powodem szeregu zbrojnych wystąpień przeciwko zaborcom, co w rezultacie doprowadziło do wybuchu w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. Powstania Styczniowego.

Powiat słupecki wniósł znaczny wkład w to powstanie. Walki zbrojne toczyły się niemal przez cały czas na rozległych północno-zachodnich rubieżach, ciągnących się od Warty po Noteć, Jezioro Powidzkie i Gopło. Teren ten miał dogodne warunki naturalne do prowadzenia walk o charakterze partyzanckim. Dużą rolę odegrały pograniczne tereny w okolicy Słupcy , Pyzdr, Ciążenia i Jeziora Powidzkiego w przekazywaniu pomocy militarnej docierającej z Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Ochotnicy znacznie wzmocnili siłę bojową szeregów powstańczych, zarówno liczebnie, kadrami wyszkolonych oficerów, jak i wyposażeniem w nowoczesną broń. Tą drogą przerzucono powstańcom duże ilości medykamentów, odzieży, obuwia i innych środków materialnych. Ziemia słupecka i tereny przyległe były widownią ciężkich i często tragicznych zmagań oddziałów powstańczych przekradających się głównie z zaboru pruskiego z przeważającymi siłami wojsk carskich. Pomimo wielkiego wysiłku i poświęcenia powstańców powstanie szybko upadło. W okresie w i po powstaniu Słupca była w dalszym ciągu małym miasteczkiem zaboru rosyjskiego. Nie posiadało połączenia kolejowego. Kontakt ze światem utrzymywała jedynie poczta konna, kursująca ze Słupcy do Kutna przez Konin i ze Słupcy do Pyzdr. Na początku bieżącego stulecia istniała już natomiast stacja telegraficzna na poczcie i wojskowa linia telefoniczna Słupca – Kleczew, łącząca posterunki straży granicznej, z której mogli korzystać także i mieszkańcy Słupcy. Pod koniec XIX i na początku XX wieku powstały tu różnego rodzaju polskie stowarzyszenia gospodarcze i społeczne. Na terenie powiatu słupeckiego rozwinęło swoją działalność Słupeckie Towarzystwo Rolnicze. W roku 1893 założono w Słupcy Ochotniczą Straż Pożarną. W Słupcy był także dom schronienia dla starców i kalek, ochronka dla dzieci, utrzymywana ze składek dobroczynnych, a także szkoła miejska żeńska i męska i szkoła niedzielna rzemieślnicza, ze skróconym kursem szkół początkowych. Po upadku powstania rozpoczęły się represje w stosunku do powstańców i innych osób w jakikolwiek sposób popierających polski ruch narodowowyzwoleńczy. Ludzi aresztowano, osadzano w więzieniach, konfiskowano majątki, deportowano w głąb Rosji, wywożono na zesłanie na Syberię, władze carskie przystąpiły też w całej pełni do rusyfikacji Królestwa Polskiego. Praktyki stosowane przez zaborcę były powodem niezadowolenia Polaków toteż bardzo często dochodziło na tych terenach do strajków, buntów, licznych zamieszek i pomniejszych zrywów rewolucyjnych w latach 1905-1907. Wypadki rewolucji 1905 roku na terenie Słupcy i okolic odbiły się przede wszystkim w strajku szkolnym, który objął szkoły w mieście i na wsiach. Wydarzenia tamtych lat stanowiły następne ogniwo walk narodowowyzwoleńczych i niewątpliwie przygotowały dogodny grunt do zwycięskiego zrywu w 1918 roku.