Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych. Mówi się, że astmę łatwo rozpoznać po napadzie duszności. Jednak o wiele częściej pierwszym symptomem astmy oskrzelowej u dzieci jest kaszel, a u dorosłych nagminne zadyszki i szybkie męczenie się. Chociaż na astmę cierpi prawie 4 miliony Polaków, wciąż niewiele o niej wiemy. Czas to zmienić!
Co to jest astma oskrzelowa?
Zacznijmy od początku. Astma oskrzelowa – definicja opisowa określa ją, jako chorobę zapalną układu oddechowego, w której biorą udział różnego rodzaju komórki oraz uwalniane z nich substancje. Przewlekły stan zapalny toczący się w oskrzelach wynika z ich nadreaktywności – w reakcji na pozornie niegroźne bodźce oskrzela stają się nadmiernie kurczliwe. Taka nadwrażliwość wyzwala szereg nawracających objawów – świszczący oddech, kaszel, duszności, trudności w oddychaniu. Wymienione symptomy mają tendencję do nasilania się w nocy i nad ranem, a także w wyniku aktywności fizycznej. Objawom astmy oskrzelowej towarzyszy obturacja dróg oddechowych, czyli ograniczenie przepływu powietrza. Większość symptomów ma charakter napadowy i mija samoistnie lub pod wpływem leczenia.
Jak rozpoznać astmę oskrzelową?
W powszechnym przekonaniu astmę oskrzelową rozpoznaje się po dusznościach. Niestety w rzeczywistości duszność jest zazwyczaj objawem finalnym. Tym, co pojawia się w pierwszej kolejności, jest kaszel, zwłaszcza nocny, u dzieci oraz szybkie męczenie się i liczne zadyszki u dorosłych. Tym, co powinno zaniepokoić, obok napadowych ataków kaszlu czy właśnie ,,braku kondycji”, są częste zachorowania na infekcje dolnych dróg oddechowych.
Gdy lekarz podejrzewa u swojego pacjenta astmę oskrzelową, bierze pod uwagę kilka czynników zwiększających prawdopodobieństwo pojawienia się choroby:
- epizody świszczącego oddechu, suchego kaszlu, uczucia ucisku w klatce piersiowej, bez żadnej infekcji;
- okresowość i zmienność dobową napadowych dolegliwości;
- częste zapalenia oskrzeli przebiegających z obturacją (przynajmniej 3 w półroczu);
- objawy atopowego zapalenia skóry;
- nadwrażliwość na alergeny wziewne i/lub pokarmowe;
- astmę zdiagnozowaną u rodziców.
Bardzo ważne miejsce w rozpoznaniu astmy oskrzelowej ma także wykluczenie innych chorób manifestujących się w podobny sposób. Wśród nich trzeba wymienić przede wszystkim obecność ciała obcego w drogach oddechowym, wady układu oddechowego i krążenia, choroby rozrostowe, jak chłoniaki, a także nowotwory – głównie raka płuc. Badaniami pozwalającymi odrzucić każdą z tych możliwości jest RTG klatki piersiowej oraz spirometria z oceną krzywej przepływ-objętość. Istotnym elementem diagnostycznym jest ponadto inna metoda monitorowania czynności układu oddechowego, czyli PEF – pomiar szczytowego przepływu wydechowego.
Rozpoznanie astmy oskrzelowej nie jest proste, tym bardziej, że bardzo często sami pacjenci nie są w stanie miarodajnie określić nasilenia objawów ani jednoznacznie stwierdzić, w jakich momentach dolegliwości się pojawiają i intensyfikują. Dużo trudności niesie też diagnozowanie astmy oskrzelowej u dzieci, szczególnie tych poniżej 5. roku życia.
Czym różni się astma oskrzelowa atopowa od nieatopowej?
Ze względu na przyczynę powstawania, astmę klasyfikuje się na dwa typy – astmę oskrzelową atopową (alergiczną) i nieatopową (niealergiczną). W pierwszym przypadku napadowe objawy pojawiają się pod wpływem czynnika drażniącego. Nadwrażliwość oskrzeli mogą wywołać zarówno alergeny wziewne, jak i pokarmowe. W tym drugim, astmę wywołują zupełnie inne czynniki niż alergia. Może to być zakażenie wirusowe (RSV) we wczesnym dzieciństwie oraz narażenie matki na wdychanie dymu nikotynowego w ciąży (palenie ciężarnej matki 4-krotnie zwiększa ryzyko astmy u jej dziecka). Ale za astmę nieatopową odpowiadają też czynniki klimatyczne, zanieczyszczenie środowiska, środowisko pracy, częste antybiotykoterapie, dieta, jak również uwarunkowania genetyczne.
Astma niealergiczna dotyczy głównie osoby starsze, po 65. roku życia. Astma alergiczna to przypadłość typowa u dzieci i ludzi młodych.
Jak leczyć astmę oskrzelową?
Astma oskrzelowa jest chorobą nieuleczalną, stan zapalny nie mija nigdy. Niemniej jednak właściwe postępowanie pozwala znacznie złagodzić jej przebieg. Właściwe postępowanie to nie tylko farmakoterapia, lecz także stała opieka lekarska, zidentyfikowanie czynników wyzwalających napady kaszlu czy duszności i unikanie ich, wskazanie stopnia ciężkości choroby i monitorowanie jej przebiegu.
Astma ma to do siebie, że jest chorobą niejednorodną. Okresy remisji przeplatają się z gwałtownie występującymi objawami i okresami progresji. Dlatego też leczenie astmy oskrzelowej przebiega dwutorowo. Z jednej strony wdraża się leki kontrolujące, które działają przeciwzapalnie, a z drugiej leki objawowe, rozszerzające oskrzela. W większości to substancje wziewne. Najczęściej są to glikokortykosteroidy. Dzięki właściwej terapii można uzyskać kontrolę nad chorobą i sprawić, że nie będzie żadnym ograniczeniem. Konieczne do tego jest jednak trafne rozpoznanie, odpowiednio dobrana farmakoterapia, a także samodyscyplina w codziennym życiu (regularne zażywanie leków, monitorowanie przebiegu choroby, kontrola zdrowia u specjalisty, rutynowe badania, zdrowy tryb życia itp).
Astma oskrzelowa – co jeszcze powinieneś o niej wiedzieć?
- W ujęciu statystycznym wśród dorosłych na astmę oskrzelową częściej zapadają kobiety, wśród dzieci – chłopcy.
- 60% przypadków astmy ma podłoże alergiczne.
- Astmie może, ale nie musi, towarzyszyć alergia.
- Nieprawidłowo używany inhalator uniemożliwia skuteczne leczenie.
- Ponieważ astma wiąże się z osłabieniem odporności, lepiej omijać stłoczone miejsca, zwłaszcza w sezonach chorobowych.
- Łagodną i umiarkowaną astmę oskrzelową atopową można łagodzić immunoterapią (odczulaniem).
- Z astmą można uprawiać sport. Rezygnacja z zajęć fizycznych wcale nie jest dobrym rozwiązaniem.
- Z kontrolowaną astmą oskrzelową można normalnie żyć!
